Kierownictwo firmy ponosi zawsze ostateczną odpowiedzialność za bezpieczeństwo swoich pracowników. W przemyśle przetwórczym kluczowe znaczenie ma zwracanie szczególnej uwagi na zapewnienie bezpieczeństwa, ponieważ często ma się do czynienia z substancjami niebezpiecznymi, istnieje ryzyko wybuchów, działają potężne (niebezpieczne) instalacje i tak dalej.
Zobacz też: Kto odpowiada za bezpieczeństwo procesów w fabryce? »
SIL, SIF i SIS
W przemyśle przetwórczym występuje wiele potencjalnych zagrożeń. Dlatego oprócz istniejących systemów monitorowania maszyn ogromne znaczenie ma posiadanie kompetentnych pracowników, którzy zapewnią optymalne i bezpieczne środowisko pracy. Kierownictwo przedsiębiorstwa ponosi odpowiedzialność za bezpieczeństwo w zakładzie. Odbywa się to poprzez wykorzystanie systemów bezpieczeństwa instrumentalnego (SIS) oraz funkcji bezpieczeństwa instrumentalnego (SIF). Systemy SIS i funkcje SIF muszą być odpowiednio kontrolowane i mogą uzyskać certyfikat poziomu integralności bezpieczeństwa (SIL). Im wyższy poziom SIL, tym mniejsze ryzyko awarii systemu SIS lub funkcji SIF w momencie, gdy muszą one zadziałać. Nie oznacza to jednak, że wybór wyższego poziomu SIL jest zawsze lepszym rozwiązaniem. Często wiąże się to z dodatkowymi kosztami i dokumentacją, które mogą okazać się zbędne. Wymagany poziom SIL określa się na podstawie ryzyka związanego z danym zastosowaniem. Na przykład certyfikacja maszyny (podzespołu) na poziomie SIL 3 nie ma sensu, jeśli częstotliwość awarii jest bardzo niska, a wynikające z nich szkody minimalne.
Kultura organizacyjna i bezpieczeństwo
Inwestowanie w bezpieczeństwo kosztuje, a wydawanie pieniędzy zmniejsza zyski. Chociaż zysk nie powinien być motywem do pomijania środków bezpieczeństwa, często tak właśnie jest. Kierownictwo często znajduje się pod dużą presją i oczekuje się od niego maksymalizacji zysków. Chociaż inwestowanie w środki bezpieczeństwa może zmniejszyć liczbę wypadków przy pracy, zminimalizować wymagania konserwacyjne i zmniejszyć zapotrzebowanie na części zamienne, korzyści te nie są od razu widoczne przy finansowaniu niezbędnych środków bezpieczeństwa. Powstaje paradoks: kierownictwo jest odpowiedzialne za inwestowanie w bezpieczeństwo pracowników i zakładu, ale jednocześnie znajduje się pod presją, by wydawać jak najmniej pieniędzy. Kluczowe znaczenie ma to, by obecna kultura korporacyjna firmy pozwalała na podjęcie niezbędnych środków bezpieczeństwa. Chociaż zysk jest zawsze czynnikiem branym pod uwagę przez przedsiębiorstwo komercyjne, powinna istnieć kultura korporacyjna, w której bezpieczeństwo ma nadrzędne znaczenie. Oprócz tego, że zapewnienie najnowocześniejszych środków bezpieczeństwa jest obowiązkowe, firma tworzy w ten sposób przyjemne i bezpieczne środowisko pracy. Podnosi to również morale pracowników.
Spójność i bezpieczeństwo
Oprócz kwestii finansowych spójność odgrywa istotną rolę w bezpieczeństwie. Kluczowe znaczenie ma konsekwentne przestrzeganie przepisów i protokołów. Duży wpływ na ten aspekt ma również kultura organizacyjna. Większość wypadków w firmie wynika z błędu ludzkiego. Złamanie pewnych nawyków, takich jak kontrola maszyn, może ostatecznie doprowadzić do awarii maszyny i wynikających z tego konsekwencji. Dlatego też kluczowe znaczenie ma to, aby każdy użytkownik maszyny przestrzegał tych samych przepisów i protokołów, aby zapobiegać sytuacjom niebezpiecznym. Każdy pracownik pełni określoną rolę w firmie. Ważne jest, aby istniejąca kultura organizacyjna umożliwiała właściwe wykonywanie tych ról. Na przykład nadmierne obciążenie pracą może prowadzić do tego, że niektóre zadania nie będą wykonywane w pełni lub w ogóle. Chociaż zadania związane z bezpieczeństwem są często sprawdzane przez wiele osób, przenoszenie odpowiedzialności może prowadzić do awarii, czasami katastrofalnych w skutkach. Prawdopodobieństwo faktycznej awarii jest bardzo niskie, ale w idealnym przypadku ryzyko to nie powinno w ogóle istnieć. Jak omówiono w artykule poświęconym metodzie LOPA, istnieje wiele warstw zabezpieczeń zaprojektowanych w celu maksymalnego zminimalizowania ryzyka. Jeśli jedna warstwa zabezpieczeń zawiedzie, kolejna powinna zrekompensować tę awarię. Jednak błędy w przeprowadzaniu kontroli mogą powodować luki w tych warstwach zabezpieczeń, co ostatecznie może skutkować uszkodzeniami lub, co gorsza, pożarem i/lub wybuchem.
Przykład praktyczny
Poniżej przedstawiono scenariusz opisujący serię zdarzeń, które mogłyby prowadzić do poważnych konsekwencji. Chociaż scenariusz ten może wydawać się mało prawdopodobny, jest to zdarzenie, które faktycznie miało miejsce.
Firma X to zakład gazowniczy, który okresowo wstrzymuje działalność w celu przeprowadzenia pełnego remontu wszystkich maszyn eksploatacyjnych. Prace te są wykonywane przez wiele zespołów konserwacyjnych przeprowadzających różne pomiary i kontrole maszyn (podzespołów). Dyrektor generalny firmy X chce, aby kierownik ds. bezpieczeństwa przyspieszył ten proces, ponieważ przestoje zakładu generują zbyt wysokie koszty. Niektóre zespoły konserwacyjne zostaną zlikwidowane, co spowoduje, że prace nie zostaną w pełni wykonane. Jednak zakład szybko wznowi działalność, co przyniesie znaczne oszczędności. Kierownik ds. inżynierii jest zaniepokojony; uważa, że konieczne są raczej dodatkowe prace konserwacyjne, a nie ich ograniczenie. Konieczne będzie pominięcie kontroli korozji. Inżynier skarży się starszemu inżynierowi, że obciążenie pracą jest zbyt duże z powodu likwidacji niektórych zespołów konserwacyjnych. Jednak starszy inżynier znajduje się pod dużą presją i chce, aby „najważniejsze zadania” zostały dokładnie wykonane, podczas gdy „mniej ważne zadania”, w tym kontrola korozji, zostaną pominięte. Raport dotyczący korozji jest nadal sporządzany bez przeprowadzania kontroli. Raport zostaje podpisany przez kierownika konserwacji bez jego weryfikacji. Ponadto pracownikowi, który miał wymienić rurociąg, przekazano nieprawidłową, niepodpisaną instrukcję montażu. Chociaż ma on wątpliwości co do instrukcji, postępuje zgodnie z nią, ponieważ została ona podpisana przez wiele osób na wyższych stanowiskach i nie chce ich kwestionować. Z powodu nieprawidłowego montażu wystąpiły drgania, które z czasem, w połączeniu z korozją, doprowadziły do wycieku węglowodorów z rurociągu. Substancje te dotarły do źródła zapłonu, co spowodowało wybuch w zakładzie gazowym, powodując ofiary śmiertelne.
Chociaż szansa może wynosić jeden na milion, każdy możliwy scenariusz w końcu się zrealizuje. Gdyby każdy z wyżej wymienionych interesariuszy wykonywał swoje zadania zgodnie z przepisami/protokołami, ta eksplozja nigdy by nie miała miejsca. Jednak kultura organizacyjna firmy na to nie pozwalała. Prezes zbytnio skupiał się na rentowności i chciał, aby fabryka zbyt szybko wznowiła działalność. Doprowadziło to do sytuacji, w której pracownicy na różnych stanowiskach byli w mniejszym lub większym stopniu zmuszeni do wykonywania swojej pracy w sposób niekompletny lub w ogóle jej nie wykonywali. Ponadto zbyt dużą wagę przywiązywano do dokładności raportu i instrukcji. Pomimo tego, że wiele osób miało wątpliwości, nikt ich nie zgłaszał.
